İyonik Bağ

İYONİK BAĞ

İyonik bağ; metal atomları ile ametal atomları arasında elektron alışverişi sonucu meydana gelen elektrostatik çekim kuvvetidir. Metal atomu elektron vererek pozitif yüklü iyon (katyon), ametal atomu elektron alarak negatif yüklü iyon (anyon) oluşturur. NaCl, MgO, Na2SO4, NH4NO3 gibi bileşikler iyonik bileşiklere örnektir.

Genellikle bir metal katyonu ve bir ametal anyonundan oluşan tuzlar iyonik bileşiklere örnektir.

İki kural: İyonik ve kovalent bağ oluşumu sırasında iki kural geçerlidir.
Dublet: Atomun son katmanındaki elektronlarını 2’ ye tamamlayarak kararlı soygaz (He) düzenine ulaşmasıdır. H, Li, Be, B, C elementleri oktet kuralına uyar.
Oktet: Atomun son katmanındaki elektronlarını 8’ e tamamlayarak kararlı soygaz düzenine ulaşmasıdır. O, N, Mg, Ca, gibi

İyonik Bağın Oluşumu

İyonik bağ oluşurken elektron alış verişi atomun değerlik katmanında (en dış katman) gerçekleşir. Değerlik katmanındaki bu elektronlara değerlik elektronları denir. Bağ oluşumunda bir atomun elektron alışverişinde kullanacağı elektron sayısı oktet ve dublet kuralına uyacak şekilde değerlik katmanı tarafından belirlenir. Değerlik elektronlarının hareketi üzerinden gerçekleşen bağ oluşumu “Lewis Gösterimi” ile kolaylıkla açıklanabilir.

Lewis Yapısı

Elementlerin değerlik elektronlarının element sembolü üzerinde noktalarla gösterimi ile oluşan yapıdır. Bir elementin Lewis Yapısı yazılırken değerlik elektronları element sembolünün dört tarafına tek tek yerleştirilir. 4 den fazla değerlik elektronu varsa elektronlar en fazla ikili olacak şekilde eşleştirilir.

İyonik Bileşiklerin Örgü Yapısı

İyonik bileşikler kovalent bağlı bileşikler gibi molekül olarak adlandırılmaz. İyonik bileşiklerde sonsuz sayıda zıt yüklü iyon itme

Sodyum klorür bileşiğinin kristal örgü yapısı. İyonik bileşikler molekül olarak adlandırılmaz.

ve çekme kuvvetlerini dengeleyecek şekilde bir araya gelir ve belirli bir geometriye sahip ağ örgüsü oluşturur.

Örneğin, sodyum klorürde her Naiyonu 6 Cl– iyonu tarafından ve her Cl–  iyonu da 6 Na+ iyonu tarafından çekilerek sodyum

klorür iyonik kristal yapısını oluşturur. İyonik kristalde tekrarlayan bu yapısal birimlere birim hücre adı verilir.

İyonik Bileşiklerin Özellikleri

* Tamamı oda koşullarında katıdır.
* Erime noktaları çok yüksektir.
* İyonik bileşiklerde erime noktası yük/yarıçap oranı arttıkça artar.
* Katı halde elektriği iletmez. Sıvı ve çözeltileri elektriği iletir.
* Kristal örgü biçimindedir. Molekül değildir.

İYONİK BİLEŞİKLERİN SİSTEMATİK ADLANDIRILMASI

İyonik bileşiklerin doğru adlandırılması için yaygın kullanılan bazı iyonların adları ve yükleri bilinmesi gerekir.

İyonik Bileşiklerin Formüllerinin Yazılması

1. Önce metal iyonu (katyon) sonra ametal iyonu (anyon) yazılır.
2. İyonların yükleri diğer elementin sağ alt köşesine çaprazlanır. Çaprazlama yapılırken yük işaretleri yazılmaz. Çaprazlama işleminde amaç toplam yükü sıfır yapmaktır.

3. Eğer iyonların yükleri eşit veya birbirinin katı ise sadeleştirme yapılır.

Ca2+ O2-     CaO şeklinde yazılır. Ca2O2 şeklinde yazılmaz.

4. Peroksit bileşiklerinde sadeleştirme yapılmaz.

H2O2, K2O2…. gibi bileşikler peroksit bileşikleridir ve sadeleştirme yapılmadan yazılır.

5. Katyon ve çok atomlu iyondan (kök) oluşan bileşiklerde, kökün altına
sayı yazılacaksa kök parantez içine alınır.

Cr3+    SO4 2-  iyonlarından oluşan bileşik; Cr2(SO4)3 şeklinde yazılır.

X ve Y elementlerinden oluşan bir iyonik bileşiğin formülü:

İYONİK BİLEŞİKLERİN ADLANDIRILMASI

İyonik bileşikler adlandırılırken önce katyon adı sonra anyon adı okunur. İyonik bileşikler metal-ametal, metal-kök, kök-kök ve kök-ametal ikililerinden oluşabilir.

1. Metal + Ametal Bileşiklerinin Adlandırılması

Metalin adı + ametal iyonunun adı yazılır.
Metal atomu birden fazla değerlik alıyorsa, adın sonuna değerlik
parantez içinde romen rakamıyla belirtilir.

MgBr2                   Magnezyum bromür (Mg2+ ve Br iyonlarından oluşur)

Al2S3                         Alüminyum sülfür (Al3+ ve Cliyonlarından oluşur)

FeO                       Demir(II) oksit (Fe2+ ve O2- iyonlarından oluşur)

Fe2O3                   Demir(III) oksit (Fe3+ ve O2– iyonlarından oluşur)

CuCl                      Bakır(I) klorür (Cu+ ve Cl iyonlarından oluşur)

CuCl2                    Bakır(II) klorür (Cu2+ ve Cl iyonlarından oluşur)

2. Metal + KÖK Bileşiklerinin Adlandırılması

Metalin adı + KÖK adı yazılır. KÖK’ün birim sayısı “1” değilse
paranteze alınır.

K2SO4                        Potasyum sülfat (K+ ve SO42- iyonlarından oluşur)

Ca3(PO4)2                Kalsiyum fosfat (Ca2+ ve PO42- iyonlarından oluşur)

FeCO3                         Demir(II) karbonat (Fe2+ ve CO32- iyonlarından oluşur)

Fe(OH)3                     Demir (III) hidroksit (Fe3+ ve OH iyonlarından oluşur)

3. KÖK + KÖK Bileşiklerinin Adlandırılması

Katyon olan KÖK + anyon olan KÖK adı yazılır.

NH4OH                  Amonyum hidroksit

NH4NO3                    Amonyum nitrat

(NH4)2SO4               Amonyum sülfat

(NH4)3PO4               Amonyum fosfat

4. KÖK + Ametal Bileşiklerinin Adlandırılması

KÖK + ametal adı yazılır.

NH4Cl                     Amonyum klorür

(NH4)2S                  Amonyum sülfür