ELEMENTLER VE YÜKSELTGENME BASAMAKLARI

ELEMENTLER VE YÜKSELTGENME BASAMAKLARI

*Bu bölümde elementler ve yükseltgenme basamakları verilir. s, p, d ve f blok elementleri tanıtılır. Halojenler, soygazlar ve geçiş metalleri üzerinde durulur. Elementlerin yükseltgenme basamağı hesaplanır

ELEMENTLERİN PERİYODİK SİSTEMDEKİ KONUMU VE ÖZELLİKLERİ

Blok: Elektron dizilimi aynı orbitalle biten elementlerin oluşturduğu sistem.Periyodik sistem s, p, d, ve f olmak üzere 4 bloktan oluşur.

s bloku: 1A ve 2A

p bloku: 3A, 4A, 5A, 6A, 7A ve 8A

d bloku: B grubu elementleri

f bloku: Lantanit ve aktinitler

Periyodik sistemde;

A grupları; baş grup elementleri, B grupları; geçiş metalleri; Lantanit ve aktinitler; iç geçiş elementleridir.

s Bloku Elementleri ve Özellikleri

  • Hepsi küresel simetri özelliği gösterir.
  • Aynı periyottaki diğer elementlerden daha büyük hacime sahiptir.
  • Yoğunlukları düşüktür, hafif metal sınıfına girer.
  • Aktiflikleri yüksektir.
  • Aktif metaller olarak da adlandırılır.
  • Hidrojen ametal, diğerleri metaldir.
  • Bileşiklerinde 1A grubu +1, 2A grubu +2 alır.
  • Hidrojen -1 ve +1 alır.1A grubu metalleri su ile şiddetli tepkime verir.
  • Doğada elementel halde bulunmaz.
  • Mineralleri halinde bulunur.
  • Ametallerle iyonik bağ oluşturur.
  • H ise hem iyonik hem de kovalent bağ oluşturur.

p Bloku Elementleri ve Özellikleri

p bloku elementleri 3A’dan 8A’ya kadar olan grupları içerir. Bu gruplarda metal, ametal, yarı metal ve soygaz sınıfı elementler yer almaktadır. Bu başlık altında özellikle halojenleri ve soygazları inceleyeceğiz.

Metaller: Al, Ga, In, Tl, Nh, Sn, Pb, Fl, Bi, Mc, Lv,Ts

Yarı metaller: B, Si, Ge, As, Sb, Te, Po, At

Ametaller: C, N, P, O, S, Se, F, Cl, Br, I

Soygazlar: He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn

İyon yükü

3A Grubu: +3 ve +1

4A Grubu: -4 ile +4 arasında,

5A Grubu: -3 ile +5 arasında,

6A Grubu: -2 ile +6 arasında

7A Grubu: -1 ile +7 arasında, F yalnızca -1 değerlik alabilir.

7A Grubu (Halojenler)

  • 7A grubu en aktif ametallerdir.
  • Halojenler doğada genellikle bileşikleri halinde ya da moleküler ( F2, Cl2, Br2, I2) halde bulunur.
  • Flor, soygazlar dışında bütün elementlerle doğrudan bileşik oluşturur.
  • En aktif ametaldir.
  • F2, Cl2 oda koşullarında gaz, Br2 sıvı, I2 ise katıdır.
  • Hidrojenle asit oluştururlar.
  • Asitlik kuvveti aşağı indikçe artar: HF < HCl < HBr < HI

8A Grubu Soygazlar

  • Elektron dizilmi: He: 1s2 ile diğer soygazlar ise ns2np6 ile biter.
  • Değerlik orbitalleri tam doludur.
  • Küresel simetri özelliği gösterirler.
  • Tepkimeye girme istekleri yoktur.
  • Uygun koşullarda Kr, Xe ve Rn bileşikleri elde edilmiştir.
  • Atomları arasında London kuvvetleri (indüklenmiş dipol-indüklenmiş dipol) bulunur.
  • Erime ve kaynama noktaları çok düşüktür.
  • Oda koşullarında tamamı gazdır.
  • Tek atomludurlar.

d Bloku Elementleri ve Özellikleri

  • Geçiş metalleri olarak adlandırılır.
  • s bloku ile p bloku (2A ve 3A grupları) arasında yer alır.
  • 4. periyottan başlar.
  • Özkütleleri genellikle fazladır, ağır metal olarak da sınıflandırılır.
  • Tamamı metaldir.
  • Oda koşullarında cıva sıvı, diğerleri katıdır.
  • Genellikle parlak, gümüşsü, erime-kaynama noktaları yüksek, sert, ısı ve elektrik iletkenlikleri iyidir

Bazı Geçiş Metallerinin İyon Yükü

Geçiş metalleri bileşiklerinde birden fazla değerlik alabilirler.

Geçiş Metallerinin Bağ Tipi

  • Ametallerle iyonik bağ yaparak tuz oluşturur: CuCl, FeBr3…
  • Aralarında metalik bağ bulunur.
  • Bazı elementleri ametallerle kovalent bağ oluşturabilir.
  • Mn2O7 kovalent bağ içerir ve molekül yapılı bileşiktir.
  • Boş d orbitallerinden dolayı, renklilik, manyetiklik ve kompleks oluşturma özelliği vardır.
  • Geçiş metalleri su ve amonyak gibi moleküllerle kompleks bileşikler oluşturur.
  • Fe, Ni ve Co gibi metaller mıknatıs tarafından çekilebilme özelliğine sahiptir.

f Bloku Elementleri ve Özellikleri

  • 1. yatay sırasına lantanitler, 2. yatay sırasına aktinitler adı verilir.
  • Isı ve elektriği iyi iletir, erime ve kaynama noktaları yüksektir.
  • Renkleri gümüşe benzer.
  • Genellikle yüksek atom yoğunluğuna sahip, iyonlaşma enerjileri oldukça düşük olan aktif elementlerdir.
  • Bileşiklerinde genellikle +3 iyon yüküne sahiptir.
  • Lantanitlerden prometyum (Pm) elementi ve tüm aktinitler radyoaktif özelliğe sahiptir.

YÜKSELTGENME BASAMAKLARI

Bir atomun moleküldeki veya iyonik bileşikteki yük sayısına yükseltgenme basamağı (yükseltgenme sayısı) denir.

Hidrojen ve oksijenin yükseltgenme basamakları bilinmelidir.

Hidrojen:

Metallerle yaptığı bileşikleride -1, ametallerle yaptığı bileşiklerde +1 yükseltgenme basamağına sahiptir.

Metallerle: -1 (NaH, MgH2…)

Ametallerle: +1 (NH3, CH4…)

Oksijen:

Oksit bileşiklerinde: -2 (CO2, SO2, Na2O, MgO)

Peroksit bileşiklerinde: -1 (H2O2, Na2O2)

Florla yaptığı OF2 bileşiğinde: +2

Hidrojen ve 2. Periyot Elementlerinin Yükseltgenme Basamakları

Geçiş metallerinin yaygın yükseltgenme basamakları

Yaygın Kullanılan İyonların Yükleri

Yükseltgenme Basamağının Hesaplanması

Bileşiklerde atomların yükseltgenme basamakları toplamı sıfırdır. İyonda ise iyon yüküne eşittir.

Örnek:

SF6 , H2SO3 , S2O32-  ve MgS bileşiklerinde S atomunun yükseltgenme basamaklarını bulunuz.

Örnek-2

Aşağıdaki tabloda altı çizili elementlerin yükseltgenme basamaklarını bulunuz.

Örneğin Çözümü Bu Videoda!