ÇÖZÜNÜRLÜK - 11. Sınıf (AYT) Kimya - Kimya Budur

ÇÖZÜNÜRLÜK


ÇÖZÜNÜRLÜK

*Bu bölümde çözeltiler derişik, seyreltik, doymamış, doymuş ve aşırı doymuş olarak sınıflandırılır. Çözünürlük kavramına değinilir. Çözünürlük değerinin sıcaklık ve basınçla ilişkisi incelenir.

ÇÖZELTİLERİN SINIFLANDIRILMASI

Çözeltiler çözünürlük temelinde derişik, seyreltik, doygun, aşırı doygun ve doymamış çözeltiler şeklinde sınıflandırılır.

Seyreltik çözelti: Çözünen madde miktarı görece düşük olan çözeltiler.

Derişik çözelti: Çözünen madde miktarı görece yüksek olan çözeltiler.

Aşağıda verilen çözeltilerden, B çözeltisinin çözünen/çözücü oranı A’ya göre büyük olduğundan B çözeltisi derişik, A çözeltisi seyreltiktir.

Doymamış çözelti: Çözücünün çözebileceği en yüksek madde miktarından daha az çözünen içeren çözeltilere denir.

Doygun çözelti: Çözücünün çözebileceği en yüksek miktarda çözünen içeren çözeltilere denir.

Aşırı doygun çözelti: Çözücünün çözebileceği en yüksek miktardan daha fazla çözünen içeren çözeltilere denir. Aşırı doygun çözelti kararsızdır. Dış etki ile aşırı miktar çöker ve çözelti tekrar doygun hale geçer.

Aşırı doygun çözelti nasıl hazırlanır?

Doymuş çözelti ısıtılır ve sıvı içinde bir miktar daha katı çözünmesi sağlanır. Daha sonra çözeltinin sıcaklığı kademeli olarak ilk sıcaklığına düşürülür. Oluşan çözelti aşırı doygun çözelti olur.

ÇÖZÜNÜRLÜK

Belirli sıcaklık ve basınçta 100 gram çözücüde çözünen madde derişimine çözünürlük denir. Çözünürlük birimi genellikle g/100 g su olarak kullanılır. Suyun özkütlesi 1g/ml olduğundan çözünürlük birimi g/100 mL su olarak da alınabilir.

Örneğin 20 C sıcaklıkta 100 g suda en fazla 36 g yemek tuzu çözünürken, aynı sıcaklıkta 100 g suda en fazla 11 g sodyum bikarbonat çözünebilmektedir.

Çözünürlük aşağıdaki denklemle ifade edilir:

Çözünürlük ifadesi 100 g su ile elde edilen doymuş çözeltide çözünmüş maddeyi belirtir.

Örnek-1

20 C’ta çözünürlüğü 11g/100g su olan sodyum bikarbonat tuzunun 555 g doygun sulu çözeltisinde kaç g çözünmüş sodyum bikarbonat bulunur?

ÇÖZÜM:

100 g suda 11 g tuz çözündüğünde toplam 111 g çözelti oluşur.

O halde,

111 g çözeltide     11 g tuz

555 g çözeltide       X

X = 55 g

Örnek-2

Aşağıda KCl tuzuna ait sıcaklık-çözünürlük grafiği verilmiştir. 30 C’ta 200 g su ile hazırlanan doymuş çözeltinin sıcaklığı 60 C’a çıkarıldığında çözeltinin tekrar doymuş hale gelmesi için ne kadar KCl eklenmesi gerekir?

ÇÖZÜM:

ÇÖZÜNÜRLÜĞÜN SICAKLIK VE BASINÇLA İLİŞKİSİ

Katı ve sıvılarda: Sıcaklık arttıkça çözünürlük genellikle artar. Basınçla katı ve sıvıların çözünürlükleri değişmez.

Gazlarda: Sıcaklık arttıkça çözünürlük azalır. Basınç arttıkça çözünürlük artar.

DERİŞTİRME VE KRİSTALLENDİRME HESAPLAMALARI

Örnek-3

40 C’ta 100 g suda en fazla 20 g çözünebilen X tuzu ile 40 C’ta hazırlanan 150 g doymuş çözeltinin sıcaklığı 20 C’a düşürüldüğünde 12 g X katısı çöküyor. Buna göre X tuzunun 20 C’taki çözünürlüğü kaç g/100g su dur?

ÇÖZÜM: