AYT KİMYA TESTLERİ

PDF formatında AYT Kimya Testleri için doğru sayfadasınız. AYT Kimya çalışırken ek olarak çözebileceğiniz PDF Pekiştirme Testleri sizler için hazırlandı.

AYT Kimya 11 ve 12. sınıf konularını içermektedir.

Modern Atom Teorisi, Atomun Kuantum Modeli, Modern Periyodik Sistem, Sulu Çözeltiler, Çözelti Derişimleri, Çözünürlük, Kimyasal Tepkimelerde Enerji, Kimyasal Tepkimelerde Hız, Kimyasal Denge, Sulu Çözeltilerde Denge, Kimya ve Elektrik, Karbon Kimyası ve Organik Bileşikler konularına ait testleri PDF formatında bulabilirsiniz.

AYT Kimya PDF Ders Notları için Tıklayın!

11. Sınıf Kimya Yazılı Sınavları

11. Sınıf Kimya Yazılı Sınavları

11. sınıf yazılı sınavları bu sayfada. 11. sınıf yazılı sınavlarına hazırlanma sürecinde sizlere yardımcı olacağını düşündüğüm sorular hazırladım. Soruları çözdüğünüzde bir nevi sınav provası yapmış olacaksınız.

Sınavlarınızda başarılar dilerim.

AYT Kimya PDF Ders Notları


Hoşgeldiniz! AYT kimya pdf notlarına ulaşabileceğiniz sayfamız artık hizmetinizde.

Alan Yeterlilik Testi (AYT) iki oturumlu sınavın ikinci oturumudur. AYT sınavı 11 ve 12. sınıf konularını kapsamakla birlikte tüm lise müfredatından ileri düzey soruların sorulduğu bir sınavdır. AYT sınavında kimya dersinden 13 soru çıkmaktadır ve tüm lise müfredatından sorular gelebilmektedir.

Tüm öğrenciler AYT sınavına girebilir, fakat yalnızca TYT sınavından 150 puan barajını geçen öğrencilerin AYT puanı hesaplanır. Bununla birlikte AYT sınavından 180 puan barajını geçen öğrenciler 4 senelik bölümlerden tercih yapmaya hak kazanır. Hedefiniz 4 senelik bir bölümse doğru yerdesiniz.

Bu sayfada AYT sınavında karşınıza çıkan 11 ve 12. sınıf ileri düzey kimya dersleri ile ilgili notlar bulacaksınız.

11. Sınıf Kimya PDF Ders Notları

11. Sınıf Kimya Konuları ve Müfredatı

1. Modern Atom Teorisi

  • Atomun Kuantum Modeli
  • Periyodik Sistem ve Elektron Dizilimleri
  • Periyodik Özellikler
  • Elementleri Tanıyalım
  • Yükseltgenme Basamakları

2. Gazlar

  • Gazların Özellikleri ve Gaz Yasaları
  • İdeal Gaz Yasası
  • Gazlarda Kinetik Teori
  • Gaz Karışımları
  • Gerçek Gazlar

3. Sıvı Çözeltiler ve Çözünürlük

  • Çözücü Çözünen Etkileşimleri
  • Derişim Birimleri
  • Koligatif Özellikler
  • Çözünürlük
  • Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler

4. Kimyasal Tepkimelerde Enerji

  • Tepkimelerde Isı Değişimi
  • Oluşum Entalpisi
  • Bağ Enerjileri
  • Tepkime Isılarının Toplanabilirliği

5. Kimyasal Tepkimelerde Hız

  • Tepkime Hızları
  • Tepkime Hızını Etkileyen Faktörler

6. Kimyasal Tepkimelerde Denge

  • Kimyasal Denge
  • Dengeyi Etkileyen Faktörler
  • Sulu Çözelti Dengeleri

11. SINIF KİMYA PDF DERS NOTLARI

AYT KİMYA DENEMELER

AYT kimya deneme pdf dosyalarına aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz. Sizler için özenerek hazırlamış olduğumuz bu denemelerin hazırlık sürecinde yararlı olacağı düşüncesindeyiz.

Bildiğiniz gibi AYT’de kimya dersinden 13 soru çıkmaktadır. MEB’in son açıklamasına göre bu 13 soru;

  • Modern Atom Teorisi,
  • Gazlar,
  • Kimya ve Enerji,
  • Kimyasal Hız,
  • Kimyasal Denge,
  • Kimya ve Elektrik,
  • Karbon Kimyasına Giriş,
  • Organik Bileşikler

konularını kapsıyor. Konu çok, soru az. Biliyoruz. Fakat bu sizin daha çok çalışmanıza engel değil. Detaylar, istisnalar, kural dışı durumlar sınavda her zamankinden daha fazla eleyici özelliği sahip olacak.

AYT’ye çalışırken kimya soru katsayılarının matematik alanından daha yüksek olduğunu aklınızdan çıkarmayın. Yani AYT’de bir kimya sorusu matematikten daha değerli.

Puanınızı hesaplarken, AYT  netlerinizi: Matematik=3 Fizik=2,85 Kimya=3,07 Biyoloji=3,07 ile çarpın.

AYT KİMYA TESTLERİ – PDF

Merhaba, AYT Kimya pdf testleri artık hazır. Rahatlıkla indirip çözebilirsiniz.

AYT Kimya 13 sorudan oluşmaktadır. Soru sayısına oranla konu kapsamları çok daha geniş. Her üniteden soru gelme şansı yok. Buna rağmen her üniteden soru gelecekmiş gibi çalışmalısınız. Kazanımlar bir önceki senelere göre önemli ölçüde sınırlandırıldı. Bu da siz üniversite adayları için rahatlatıcı bir sebep oldu. İsterseniz AYT de çıkacak kimya konularını tekrar hatırlayalım.

AYT Kimya Testleri – PDF

11 ve 12. sınıf kazanımlarından oluşmaktadır. 11 ve 12. sınıf kimya konuları desek de TYT kimya konularına da hakim olmanız gerekiyor. Çünkü 11 ve 12. sınıf konularının temeli 9 ve 10. sınıfta atılıyor. TYT kimya bilgisine sahip olmayan öğrenciler AYT sınavında çok zorluk çekecektir.

Aşağıda sizler için hazırladığımız AYT Kimya PDF Testleri cevaplarıyla birlikte tıklayarak indirebilirsiniz. İyi çalışmalar. Sınavda başarılar.

 

11. Sınıf Kimya PDF Testleri ve VİDEO ÇÖZÜMLERİ:

  1. Modern Atom Teorisi – Atomun Kuantum Modeli TEST –    VİDEO ÇÖZÜMÜ  
  2. Gazlar TEST –  VİDEO ÇÖZÜMÜ
  3. Sıvı Çözeltiler ve Çözünürlük VİDEO ÇÖZÜMÜ
  4. Kimya ve EnerjiVİDEO ÇÖZÜMÜ
  5. Tepkimelerde Hız –  VİDEO ÇÖZÜMÜ
  6. Kimyasal Denge – VİDEO ÇÖZÜMÜ
  7. Sulu Çözeltilerde Asit-Baz Dengesi VİDEO ÇÖZÜMÜ
  8. Sulu Çözeltilerde Çökme-Çözünme Dengesi

12. Sınıf Kimya PDF Testleri:

  1. Kimya ve Elektrik  – VİDEO ÇÖZÜMÜ
  2. Karbon Kimyasına Giriş – VİDEO ÇÖZÜMÜ
  3. Hidrokarbonlar1
  4. Hidrokarbonlar2
  5. Fonksiyonel Bileşikler (Alkoller – Eterler- Karbonil Bileşikleri- Karboksilli Asitler)
  6. Enerji Kaynakları ve Bİlimsel Gelişmeler

GERÇEK GAZLAR

GERÇEK GAZ VE İDEAL GAZ

Kinetik Teori’ye göre gaz taneciklerinin öz hacmi ihmal edilir, tanecikler arası çekim kuvveti yok sayılır ve bu şekilde bir ideal gaz tanımı yapılır. İdeal gazlar gaz yasalarına uyan gazlardır. Doğada bulunan gazlar ise gerçek gazlardır.




Gerçek gazlar yüksek sıcaklık ve düşük basınçta ideale yaklaşırlar, ideal gazlar ise düşük sıcaklık ve yüksek basınçta idealden uzaklaşırlar.

gerçek gazlar
Kap hacmine göre gaz hacmi ihmal edilebilir ya da edilemez.

Yüksek sıcaklıkta tanecikler arası çekim kuvveti zayıflar ve bu çekim kuvvetlerini yok saymak kolaylaşır. Aynı şekilde düşük basınçta gazın öz hacmi kapladığı hacmin yanında ihmal edilebilir büyüklükte olur.

İdeal gaz denkleminde 1 mol gaz için

PV/RT = 1 dir.

Gerçek gazlar her koşulda bu eşitliği sağlamaz.




Aşağıdaki grafikte basınçla birlikte H2, O2 ve CO2 gazlarının idealden sapma eğrileri verilmiştir. Grafiğe göre düşük basınçta gazlar ideale en yakın durumdadır. Basınç arttıkça idealden sapma miktarları artar. Çünkü basıncın artmasıyla birlikte gaz yoğunluğu artar, gaz tanecikleri birbirine yaklaşır ve tanecikler arası çekim kuvveti artar.

Mol kütlesi arttıkça moleküller arası kuvvetler artar ve gazlar idealden uzaklaşırlar.  Grafikte; aynı basınçta gazların idealden sapma miktarları görülmektedir. CO2 mol kütlesi en büyük molekül olduğundan ideale en uzak gazdır.

idealden sapma
Farklı gazların PV/RT oranının basınçla değişimi

 

 

 

 

 

 

Gerçek gazlarda sıcaklık düştüğünde moleküllerin ortalama kinetik enerjileri düşerken molekülün hareketi yavaşlar ve gaz molekülleri birbirine yaklaşır. Moleküller arası çekim kuvvetleri artar ve gazlar sıvılaşır.

ideallikten sapma
Değişik sıcaklıklarda sabit miktardaki CH4 (metan) gazının PV/RT düşük sıcaklıklarda ideallikten sapması

Gazlar yüksek sıcaklıkta idealliğe yaklaşır, düşük sıcaklıkta ideallikten sapar.




Özetle:

  • Tanecikler arası çekim kuvveti yok sayılan, öz hacmi ihmal edilen gazlara ideal gaz denir.
  • Yüksek sıcaklık ve düşük basınçta gazlar ideale yaklaşırlar.
  • Mol kütlesi küçük, polarlığı düşük olan gazlar ideale en yakın gazlardır. ÖR: He ve H2 gazları.

FAZ DİYAGRAMLARI

Maddenin bir hâlden diğer hâle geçmesine faz geçişi denir.
Maddelerin farklı sıcaklık ve basınç koşullarında fiziksel durumlarını gösteren grafiklere faz diyagramı adı verilir. Faz diyagramlarında genellikle x ekseni üzerinde sıcaklık, y ekseni üzerinde basınç değeri yer alır. Faz diyagramında görülen çizgiler ve eğriler faz değişiminin gerçekleştiği sıcaklık-basınç değerlerini gösterir. Çizgilerin tam üstüne gelen sıcaklık ve basınç değerleri ise maddenin iki hâlinin bir arada olduğunu ifade eder.

Faz Diyagramı
Faz Diyagramı

A Noktası: Üçlü nokta. Maddenin üç halde de bulunduğu basınç ve sıcaklık noktası.
B Noktası: Bir gazın basınç uygulanarak sıvılaştırılabileceği en yüksek sıcaklık noktasıdır. Bu sıcaklığa kritik sıcaklık denir.
AB (buharlaşma-yoğuşma eğrisi): Bu eğri üzerinde herhangi bir nokta sıvıdan gaza ya da gazdan sıvıya hal değişiminin olduğu basınç ve sıcaklığı gösterir.
AC (erime-donma) eğrisi: Bu eğri üzerinde herhangi bir nokta katıdan sıvıya ya da sıvıdan katıya hal değişiminin olduğu basınç ve sıcaklığı gösterir.
AD (süblimleşme-kırağılaşma) eğrisi: Bu eğri üzerinde herhangi bir nokta katıdan gaza ya da gazdan katıya hal değişiminin olduğu basınç ve sıcaklığı gösterir.

Suyun ve Karbon Dioksidin Faz Diyagramı

Suyun faz diyagramı
Suyun faz diyagramı

Karbon dioksitin faz diyagramı
Karbon dioksitin faz diyagramı

iki grafiği de okuyalım:




İki grafiğin de AC eğrilerine baktığımızda büyük bir farklılık göze çarpmaktadır. Suyun faz diyagramında AC eğimi basınç yönündeyken, CO2‘ de ise sıcaklık yönündedir. Bu durum buzun basınçla sıvılaşabileceği, CO2 katısının (kuru buzu) ise basınçla süblimleşeceği anlaşılır.

Gaz ve Buhar Arasındaki Fark

Bulunduğu sıcaklıkta hiçbir basınç altında sıvılaştırılamayan akışkanlara gaz denir. Buhar ise bulunduğu  sıcaklıkta sıvılaşabilen akışkanlardır.
Gazlar yüksek sıcaklık ve düşük basınç değerlerinde ideale yaklaştıkları için gazın sıcaklığı ne kadar yüksek ise sıvılaşması için gereken basınç da o kadar yüksek olur.

Bazı sıcaklık değerlerinden sonra ne kadar basınç uygulanırsa uygulansın bir gazı sıvı hâle geçirmek mümkün değildir. Bu sıcaklık noktasına kritik sıcaklık noktası denir. Benzer şekilde bazı basınç değerlerinden sonra sıcaklık ne kadar düşürülürse düşürülsün madde gaz hâle geçirilemez. Bu basınç noktasına da kritik basınç noktası denir.

Suyun kritik sıcaklığı 374,3 oCʼtur ve bu sıcaklık değerinin üstünde basınçla sıvılaştırılamadığı için su, gaz hâlde bulunur. Benzer şekilde CO2ʼin kritik sıcaklığı da 31,2 oCʼtur ve bu sıcaklık değerinin üstünde gaz hâlde bulunabilir. Bu bilgilere göre su ve CO2 standart koşullarda (25 oC ve 1 atm) basınçla sıvılaşabileceği için buhar hâldedir, gaz halde değildir deriz.

Fakat O2ʼin kritik sıcaklığı -118,2 oCʼ- tur ve bu değer standart koşullarda gaz hâlde bulunduğunu gösterir.
Çünkü O2ʼe oda sıcaklığında ne kadar basınç uygulanırsa uygulansın oksijen sıvı hâle getirilemez.

Joule-Thomson Olayı

Gazların ani genleşmesi sonucu soğuması olayına Joule-Thomson Olayı denir. Gazlar genleştiğinde tanecikler arası çekim kuvvetini yenmek için gerekli enerjiyi kendi kinetik enerjisinden karşılar. Bu nedenle gazlar genleşirken öz ısılarını kullandıkları için kinetik enerjisi azalır ve bulundukları ortamı soğutur. Bu olay Joule-Thomson olayı olarak bilinir. Joule-Thomson olayında genleşen gazın sıcaklık değişimi ne kadar az ise gaz ideale o kadar yakındır.

James Joule (Ceyms Cuul) ve William Thomson (Vilyım Tamsın) bu konu hakkında çalışan ilk bilim insanı olduklarından bu olaya daha sonra  iki bilim insanının adı verilmiştir. Joule ve Thomson aşağıdakine benzer bir düzenek kullanmışlardır.

Joule-Thomson Olayı

Bu düzenekte ısıca yalıtılmış bir kap, engelle iki bölmeye ayrılmıştır.
Bölmeler arasında küçük bir delik bulunmaktadır. I. bölmedeki gaz yüksek basınçta sıkıştırılarak II. bölmeye geçirilmektedir. Gazın I. bölmeden II. bölmeye geri dönüşümsüz olarak geçmesi için I. bölmedeki gaz basıncının II. bölmedeki gaz basıncından yüksek olması gerekir. Her iki bölmedeki sıcaklıklar ölçüldüğünde gazın cinsine göre 3 durumla karşılaşılır:
1. II. bölmedeki sıcaklığın I. bölmedeki sıcaklıktan düşük olduğu durum (T2 < T1),
2. II. bölmedeki sıcaklığın I. bölmedeki sıcaklıktan yüksek olduğu durum (T2 > T1),
3. Her iki bölmedeki sıcaklığın eşit olduğu durum (T2 = T1).




Joule-Thomson olayı bisiklet pompası ile lastik şişirirken karşımıza çıkar. Pompa içinde sıkışan gaz ısınır ve pompanın çıkış vanasını ısıtır, pompanın ağzında ise genleşen gaz soğur ve sibobu soğutur. Joule-Thomson olayından havanın sıvılaştırılıp azot ve oksijen gazı elde edilmesinde, klima ve buz dolaplarında yararlanılmaktadır.

Gerçke Gazlar Sunum

İdeal Gaz Denklemi Sunum

GAZLARDA KİNETİK TEORİ VE GAZ KARIŞIMLARI

KİNETİK TEORİ

Gazların davranışını açıklayan teoriye kinetik teori denir. Kinetik teoriye göre;
• Gaz molekülleri gelişigüzel ve sürekli hareket eder, birbirleriyle ve kap yüzeyiyle çarpışır. Bu çarpışmalar hızlı ve esnektir (Brown hareketi).
• Gaz molekülleri arasındaki uzaklık gazın öz hacmine göre çok büyük olduğu için gazların öz hacmi ihmal edilir.
• Gaz molekülleri arasındaki uzaklık oldukça fazladır. Bu nedenle gaz moleküllerinin birbirleriyle çarpışma anı dışında aralarında hiçbir zayıf etkileşim olmadığı varsayılır.
• Gaz moleküllerinin kinetik enerjileri mutlak sıcaklıkla doğru orantılıdır. Bu nedenle aynı sıcaklıktaki gaz moleküllerinin ortalama kinetik enerjileri birbirine eşittir.
• Kinetik enerjileri eşit olan gaz moleküllerinden molekül kütlesi küçük olanın hızı daha fazladır.
• Bir gaz, kinetik teori varsayımlarına ne kadar yakın davranıyorsa ideal gaz olmaya da o kadar yakındır.

 

GRAHAM DİFÜZYON YASASI

Gaz taneciklerinin hızı ile molekül kütleleri arasındaki bağıntıya Graham Difüzyon Yasası denir. Graham Difüzyon Yasasıʼna göre bir gaz molekülünün difüzyon veya efüzyon hızı taneciklerin mol kütlelerinin kareköküyle ters orantılıdır.

Farklı sıcaklıkta bulunan iki farklı gaz molekülünün difüzyon ve efüzyon hızları karşılaştırıldığında gaz moleküllerinin hızı mutlak sıcaklığın kareköküyle doğru, mol kütlesinin kareköküyle ters orantılıdır.

Gazların yayılma hızı arttıkça yayılma süreleri kısalır yani mol kütlesi küçük olan gaz daha hızlı ve daha kısa sürede yayılır. Graham Difüzyon Yasası gazların yayılma süreleri de dikkate alınarak genel bir biçimde aşağıdaki eşitlikler şeklinde yazılabilir.

formülde;

ty: Y gazının yayılma süresi, tx: X gazının yayılma süresidir.

Örnek 1:

Şekilde görülen 100 cm uzunluğundaki cam borunun A ucundan hidrojen (H2) gazı, F ucundan oksijen (O2) gazı gönderiliyor. Gazlar, eşit bölmeli cam borunun hangi bölmesinde karşılaşır?
(H2: 2 g/mol, O2:32 g/mol)

ÇÖZÜM:

H2: 4 birim yol alırken O2,1 birim yol alır.
H2: 120 cm yol alırken O2, 30 cm yol alır.  E çizgisinde karşılaşırlar.

Örnek 2:

Aynı şartlarda difüzyona uğrayan He ve X gazının mol sayılarının zamanla değişim grafiği aşağıda verilmiştir. X gazının mol kütlesi nedir? (He: 4 g/mol)

ÇÖZÜM:

Moleküllerin hızları mol/zaman olarak da verilebilir.

Gazlarda Kinetik Teori Sunum:

 

GAZ KARIŞIMLARI

KISMİ BASINÇ VE MOL KESRİ

doğal gazın yüzde bileşimi
Doğal gazın yüzde bileşimi

Doğal gaz, LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı), dalış tüplerindeki gaz ve atmosfer bir gaz karışımıdır. Gaz karışımlarının bulunduğu ortama yaptığı basınç, karışımı oluşturan gazların basınçlarının toplamına eşittir.

John Dalton, bir kapta bulunan gaz karışımındaki her bir gazın kabı dolduracak kadar genleştiğini, kabın içinde tek başına bulunduğu zaman yapacağı basınca eş değer bir basınç yaptığını ileri sürmüştür.
Karışımdaki bir gazın tek başına uyguladığı basınca kısmi basınç denir.

Daltonʼun Kısmi Basınçlar Yasasıʼna göre bir gaz karışımındaki toplam basınç, karışımdaki her bir gazın kısmi basınçlarının toplamına eşittir.

Musluk açılıp X ve Y gazları karıştırıldığında toplam basınç:

PT = PX+ PY     olur.

Basınç, karışımda bulunan gaz moleküllerinin birbirine veya kabın çeperlerine çarpmasıyla oluşur. Bu nedenle basınç, kaptaki gazların mol sayısı ile ilişkilidir.
Bir gaz karışımındaki toplam basınç (PT), gaz moleküllerinin yapısına değil, karışımdaki gazların toplam mol sayısına bağlıdır.

Herhangi bir X gazının kısmi basınç formülü, gazın toplam basınç formülüne oranlandığında aşağıdaki bağıntı elde edilir.

Gaz karışımındaki bir gazın mol sayısının karışımdaki bütün gazların toplam mol sayısına oranına mol kesri denir ve X ile gösterilir. Matematiksel olarak aşağıdaki gibi ifade edilir.

Herhangi bir gaz karışımındaki bütün gazların mol kesirleri toplamı daima 1’e eşittir.

Örnek 3:

Aynı sıcaklıktaki 0,5 mol He, 1,5 mol CO2 ve 3 mol N2‘un bulunduğu 2 Lʼlik bir kaptaki gazların toplam basıncı 1520
Torr olduğuna göre karışımdaki gazların kısmi basınçları kaç atmosferdir?

ÇÖZÜM:

PHe = PT.XHe                 PHe = 2.0,5/5 = 0,2 atm

PCO2 = PT.XCO2           PCO2 = 2.1,5/5 = 0,6 atm

PT = PHe + PCO2 + PN2

2 = 0,2 + 0,6 + PN2

PN2 = 1,2 atm

Örnek 4:

0,4 g H2 ve 1,2 g He gazları karışımı 0 oC’ta 2 L ’lik kaba konulduğunda

a) Karışımın toplam basıncı ve gazların kısmi basınçları kaç atm olur? (H:1 g/mol, He: 4 g/mol)
b) Kabın hacmi yarıya indirilirse toplam basınç kaç atm olur?

ÇÖZÜM:

a)
nH2 = 0,4 / 2 = 0,2 mol                    P . V = n . R . T
nHe = 1,2 / 4 = 0,3 mol                    P . 2 = 0,5 . (22,4/273) . 273
nT = 0,2 + 0,3 = 0,5 mol                  P = 5,6 atm

Oran-orantı ile kısmi basınçları bulalım:

H2 gazı için;

0,5 mol gaz     5,6 atm ise                   PH2 = (0,3 . 5,6) / 0,5
0,3 mol gaz    ?  atm dir               PH2  = 3,36 atm

He gazı için; H2 gazının basıncı toplam basınçtan çıkarılır.

PH2 = 5,6 – 3,36
= 2,24 atm

b)
Sabit sıcaklıkta kabın hacmi yarıya indirildiğinde Boyle yasasına göre toplam basınç iki katına çıkar;
PT = 5,6 . 2 = 11,2 atm olur.

 

SU ÜSTÜNDE GAZ TOPLANMASI

Laboratuvarda bir tepkime sonucu elde edilen gazlar (suda çözünürlüğü çok düşük olan) genellikle dereceli silindir içinde su üzerinde toplanır. Gazın toplandığı kabın basıncı suyun denge buhar basıncı ile tepkime sonucu elde edilen gaza ait basıncın toplamına eşittir.

PT = Pgaz + PH2O

Saf sıvıların denge buhar basıncı safsızlık ya da sıcaklıkla değişir. Sıcaklık arttıkça buhar basıncı artar. Aynı zamanda saf bir sıvı içinde uçucu olmayan bir katı çözünmüşse buhar basıncı düşer. Konumuz gaz basıncının ölçülmesi ile sınırlı olduğundan buhar basıncına dış faktörlerin etkisi kapsam dışında kalacaktır.

a) Gazın su üstünde toplanması b) Toplanan gaz su ile yer değiştirir.

Örneğin laboratuvarda O2 eldesinde kullanılan yöntemlerden biri de potasyum kloratın (KClO3) ısıtılmasıdır. Potasyum klorat ısıtıldığında oksijen gazı açığa çıkar.

2KClO3(k)    →   2KCl(k)  + 3O2(g)

Açığa çıkan oksijen gazı su dolu dereceli silindir (mezür) içinde toplanır. Dereceli silindirde toplanan gazın basıncı oksijen gazından ve suyun buhar basıncından kaynaklanır. Oksijen gazının kısmi basıncı ile su buharının kısmi basıncının toplamı toplam gaz basıncını verir.

PT = PO2 + PH2O

Örnek 5:

Potasyum kloratın (KClO3) 24 oC’a kadar ısıtılmasıyla su üzerinde 24 oC’ta O2 gazı şekildeki gibi toplanmaktadır.
2KClO3(k)    →   2KCl(k)  + 3O2(g)
Su üzerinde toplanan O2 gazının kısmi basıncını bulunuz.
(Oksijen gazının suda hiç çözünmediğini varsayınız. 24 oCʼta PH2O: 22,40 mmHg; P:760 mmHg)

ÇÖZÜM:

PT      =   PO2  +  PH2O
760 =   PO2 +22,4
PO2  =   737,6 mmHg

 

Örnek 6:

Laboratuvarda H2 gazı elde etme yöntemlerinden biri de aktif metallerin asitlerle tepkimesidir. Bu yöntemden
yararlanarak H2 elde etmek isteyen Deniz, aşağıdaki tepkimeyi gerçekleştiriyor.

Zn(k)   +   2HCl(aq)  + ısı    →       ZnCl2(aq)     +    H2(g)

Açığa çıkan H2 gazını 20 oC’ta su üstünde toplayan Deniz, elde ettiği H2ʼin kısmi basıncını 380 mmHg, toplam basıncını da 397,5 mmHg olarak ölçüyor.
Buna göre 20 oC’ta suyun doygun buhar basıncını hesaplayınız.

ÇÖZÜM:

PT     =   PO2  +  PH2O
397,5  =   380 + PH2O
PH2O  =   17,5 mmHg

Örnek 7:

Sıcaklığın 20 oC olduğu ortamda şekildeki sürtünmesiz pistonlu kaptaki su üzerinde CH4 gazı bulunmaktadır.
Kaptaki toplam basınç 240 mmHg ölçülmüştür. Piston, gaz hacmi yarıya inene kadar itilerek sabitleniyor.

Sıcaklık değişmediğine göre son durumda toplam gaz basıncı kaç mmHg olur?
(20 oCʼta suyun buhar basıncı 20 mmHgʼdır ve CH4 gazının suda çözünmediği kabul edilmiştir.)

ÇÖZÜM:

PT     =   PO2  +  PH2O                
240  =   PCH4 + 20
PCH4 =   220 mmHg

Hacim yarıya düşürüldüğünde buhar basıncı değişmez. CH4 gazının basıncı 2 katına çıkar;

PCH4  = 220.2 = 440 mmHg
PT = 440 + 20 = 460 mmHg

Gaz Karışımları Sunum:

GAZLAR

GAZ YASALARI

Gazlarla ilgili ders sunum notlarına BURADAN ulaşabilirsiniz.


Gaz yasaları ve gaz yasalarının günlük hayatta kullanılan ürünlere uygulanması oldukça önemlidir.
Gazların özelliklerini, basınç, hacim ve sıcaklıkla ilişkilerini ve değişimlerini açıklayan bağıntılara gaz yasaları denir.

 

 

Gazların Genel Özellikleri

• Maddenin en düzensiz hâlidir. Maddedeki molekül ve atomlar birbirinden uzaktır ve çok hızlı hareket eder.
• Tanecikleri arasında çekim kuvvetleri, katı ve sıvılara oranla çok azdır.
• Gaz molekülleri arasında etkileşim yok denecek kadar az olduğundan moleküller birbirinden bağımsız hareket eder.
• Gazlar bulundukları kapları tamamen kapladıklarından hacimleri kabın hacmine eşittir, şekilleri de kabın şekline benzer.
• Gazlar sıkıştırılabildiklerinden düşük sıcaklık ve yüksek basınçta sıvılaşabilir.
• Gazlar birbirleriyle her oranda karışarak homojen karışımlar oluşturabilir.
Yoğunlukları katı ve sıvılara göre daha düşüktür.
• Gaz molekülleri öteleme, dönme ve titreşim hareketlerini yapabilir.
• Gaz taneciklerinin kapladıkları hacimler moleküller arasındaki boşluklar yanında ihmal edilir.
• Gaz molekülleri birbirleri ile çarpıştıklarında taneciklerin hızları ve yönleri değişebilir. Fakat ortalama hızları değişmez çünkü çarpışmalar esnektir.

 

1. BOYLE YASASI (Basınç-Hacim İlişkisi)

P1.V1 = P2.V2

Boyle yasasına göre; Sabit sıcaklıkta belirli bir miktar gazın basıncı ile hacmi ters orantılıdır. Sabit sıcaklıkta belirlik miktar gazın basıncı artarsa hacmi azalır, hacmi artarsa basıncı azalır.

Boyle Yasası
Boyle Yasası

Yandaki şekilde; Sabit sıcaklıkta belirlik bir miktar gaz için I. kaptaki gazın basıncını P değerinden 2P değerine çıkardığımızda, hacim V değerinden 2V değerine iner. II. kapta 2P basınca, 2V hacme sahip gaz elde edilir. Sonuç olarak her iki kaptaki PV çarpımı eşittir.

 

Örnek 1:

Belirli sıcaklıkta bir miktar gaz 720 mmHg basınçta 600 mL hacim kaplamaktadır. Aynı sıcaklıkta bu gazın basıncı 1080 mmHg ye çıkarılıyor.
Buna göre, bu gazın hacmi kaç mL olur?

ÇÖZÜM:

boyle yasası
Hacim azaldığında basınç aynı oranda artar.

P1 = 720 mmHg                                      P1 .V1 = P2 .V2
V1 = 600 mL                                             720.600 = 1080.V2
P2 = 1080 mmHg                                  V2 = 400 mL
V2 = ?

Örnek 2:

Sabit sıcaklıkta şekildeki kaplar arasındaki  musluk açıldığında son basınç kaç atm olur?

ÇÖZÜM:

Musluk açıldığında toplam hacim 3V olur:

P. V1 = Ps . Vs
3.V = P. (V+2V)
3= P. 3V
Ps = 1 atm

 

2. GAY-LUSSAC YASASI (Basınç-Sıcaklık İlişkisi)

Sabit hacimde belirli miktar gazın sıcaklığı ile basıncı doğru orantılıdır. Sıcaklık arttıkça basınç artar.

I. kaptaki He gazının sıcaklığı T, basıncı P; II. kaptaki He gazının sıcaklığı 2T, basıncı ise 2P dir. Mutlak sıcaklık 2 katına çıktığında basınç da aynı şekilde 2 katına çıkar.

Örnek 3:

Sabit hacimli bir kapta bulunan Ne(g) nin 0 C deki basıncı 760 mmHg dir.
Bu gazın sıcaklığı 546 C arttırılırsa basıncı kaç mmHg olur?

ÇÖZÜM:

Örnek 4:

Sabit hacimli bir kapta 127 C de 4 atm basınç yapan He(g) vardır.
Bu gazın basıncının 3 atm olması için sıcaklığı kaç C olmalıdır?

ÇÖZÜM:



3. CHARLES YASASI (Hacim – Sıcaklık İlişkisi)

Sabit basınçta belirli miktar gazın sıcaklığı ile hacmi doğru orantılır. Sıcaklık arttıkça hacim artar.

Charles Yasası
 Mutlak sıcaklık 2 katına çıktığında hacim de                                                                                 aynı şekilde 2 katına çıkar.

Charles Yasası’nın grafikle yorumu:

Sıcaklık – Hacim grafikleri iki farklı şekilde elde edilebilir: Santigrat birimi ile grafik oluşturulurken doğrunun uzantısı -273 değerini kesmelidir: Kelvin biriminde ise 0 noktasını kesmelidir. Grafiklerdeki kesikli çizgi, sıcaklığın mutlak sıfıra (-273 oC) düşemeyeceğini belirtir.

Örnek 5:

Hareketli pistonlu bir kapta 327 C de 12 litre hacim kaplayan gaz bulunmaktadır.
Bu gazın sıcaklığı 127 C ye düşürülürse hacmi kaç litre olur?

ÇÖZÜM:

Örnek 6:

Hareketli pistonlu bir kapta bulunan bir gazın sıcaklık-hacim grafiği yanda verilmiştir.
Zamanla kabın hacmi 12 L arttığına göre son sıcaklık kaç oC dir?

ÇÖZÜM:

T1 = 27 + 273 =300 K

V2 = 36 + 12 = 48 L

(300/ T2) = 36/48

T2 = 400 K – 273 = 127 °C

 

3. AVOGADRO YASASI (Hacim – Mol İlişkisi)

Sabit sıcaklık ve basınçta gazın mol sayısı ile hacmi arasında doğru bir orantı vardır. Aynı sıcaklık ve basınçta farklı gazların eşit sayıdaki tanecikleri eşit hacim kaplar.

Avogadro yasası

Sabir sıcaklıkta serbest sürtünmesiz pistonlu bir kaba I. kaptaki gazın mol sayısı iki katına çıkarıldığında hacim de iki katına çıkar;

  • Basınç x hacim çarpımı (PxV) iki katına çıkar
  • Birim hacimdeki molekül sayısı değişmez.
  • Taneciklerin ortalama kinetik enerjileri değişmez.
  • Taneciklerin ortalama hızı değişmez
  • Gaz yoğunluğu değişmez.



Örnek 7:

Hareketli pistonlu bir kapta 20 litre hacimde 4 g He gazı bulunmaktadır.
Bu kaba aynı sıcaklıkta 2 gram daha He gazı ilave edildiğinde son hacim kaç litre olur? (He: 4)

ÇÖZÜM:

n1 = m / MA  → 4 / 4 = 1 mol            V1 = 20 L               (20/V2) =1/1,5

n2 = 4+2 / 4  → 3 / 2 = 1,5 mol          V2 = ?                    V2 = 20×1,5 = 30 L

 

İDEAL GAZ YASASI

Gaz yasalarına uyan, molekülleri birbirinin davranışından etkilenmeyen ve molekülleri arasında çekim kuvveti olmayan varsayımsal gazlara ideal gazlar denir.

  • Tüm gazlar yüksek sıcaklık ve düşük basınçta ideale yaklaşırlar.
  • Basınç arttıkça ve sıcaklık azaldıkça gazlar ideal durumdan uzaklaşırlar.
  • Küçük mol kütleli ve polarlığı düşük olan gazlar ideale daha yakındır.



İdeal Gaz Denklemi

İdeal gaz denklemi, Boyle, Charles ve Avogadro yasalarında ifade edilen denklemlerden yararlanılarak elde edilmiştir.

Denklemde n yerine m/MA yazacak olursak;

formülü elde edilir.  Burada d: yoğunluk, MA: mol kütlesidir.

Örnek 8:

273 oC sıcaklıkta 3,2 g CH4 gazı 1,12 L hacim kapladığına göre kabın basıncı kaç atmosferdir? (CH4: 16 g/mol)

ÇÖZÜM:

Örnek 9:

Kapalı bir kapta bulunan NO gazının basıncı 1,64 atm, sıcaklığı 127  oC olduğuna göre kaptaki gazın özkütlesini hesaplayınız. (N:14 g/mol, O:16 g/mol)

ÇÖZÜM:

Örnek 10:

3,01×1023 tane oksijen gazının (O2) 0 oC sıcaklıkta 5 atmosfer basınçta hacmi kaç L olur?
(NA= 6,02×1023)

ÇÖZÜM:

n = N/ NA                                                                                                                 P . V = n . R . T

n = 3,01×1023 / 6,02×1023  = 0,5 mol                         5 . V = 0,5 . (22,4/273) . 273     V = 2,24 L

 

Gaz Yasaları Sunum