10 Eğlenceli Fen Deneyi

10 EĞLENCELİ FEN DENEYİ

Sizler için evde çocuklarla yapılabilecek 10 eğlenceli fen deneyi hazırladık. Evde kolayuca bulabileceğiniz malzemelerle bu deneyleri yapmak çok kolay.

İyi eğlenceler ve öğrenmeler 🙂

 

1. KABARTMA TOZU İLE DİŞ MACUNU YAPIMI

Ticari diş macunları içerdiği koruyucular, tatlandırıcılar ve diğer katkı maddelerinden dolayı düşük miktarlarda da olsa sağlığı tehdit etmektedir. Eğer bu katkı maddelerinden uzak durmak istiyorsanız ev yapımı diş macunu yapmanın tam sırası!
Haydi, kolları sıvayalım!

Gerekli Malzemeler:

  • 1 yemek kaşığı kabartma tozu
  • 1 yemek kaşığı misvak tozu
  • 4-5 damla ( nane (veya tarçın) esansiyel yağı
  • İçme suyu

Nasıl Yapılır?

  1. Önce kabartma tozu ve misvak tozunu karıştırın.
  2. Birkaç damla su ekleyin.
  3. Pürüsüz bir doku elde etmek için homojen bir kıvam alana kadar karıştırın.
  4. İstediğiniz uçucu yağı ekleyin.
  5. Sonra karışımı küçük cam kavanozlara koyun.
  6. İşte evde doğal içerikli diş macunu yaptınız ve kullanıma hazır!

Dilerseniz diş macununuzun etkisini arttırmak için bentonit kili (antibakteriyel özelliğe sahip kil) ve stevia bitkisi (şekerotu) tozu (tatlandırıcı özelliğe sahip) karışıma ilave edebilirsiniz.

 

2. BANYO BOMBASI YAPALIM

Banyo Bombası Nedir?
Banyo bombaları , ıslakken köpüren kuru bileşenlerin sert paketlenmiş karışımlarıdır . Banyo suyuna uçucu yağlar , koku, kabarcıklar veya renk katmak için kullanılırlar.
Banyo bombalarının birincil bileşenleri zayıf asit ve bikarbonat bazdır. Bunlar kuruduklarında etkisiz hale gelirler. Ancak suda çözündüklerinde hızlı bir şekilde reaksiyona girerler ve birkaç dakikalık bir süre boyunca karbon dioksit gazı üretirler. Bu olay klasik bir asit baz tepkimesinden başka bir şey değildir. Tepkime, sitrik asit (limon tuzu) ve sodyum bikarbonat arasında olur. Tepkime sonunda sodyum sitrat ve karbon dioksit oluşur.
Banyo bombalarındaki diğer bileşenler önemli ölçüde değişebilir. Bununla birlikte, çoğu, kokulu bileşenlerin yanı sıra banyo suyuna hoş bir koku ve renk vermek için boya katılır. Çoğu zaman sodyum lauril sülfat gibi köpürtücü maddeler de eklenerek yoğun köpük oluşumu sağlanır.

Gerekli Malzemeler

  • 225 g kabartma tozu (yaklaşık 1 bardak)
  • 115 g ingiliz tuzu (yaklaşık 1/2 su bardağı)
  • 115 g mısır nişastası (yaklaşık 1/2 su bardağı)
  • 115 g limon tuzu (yaklaşık 1/2 su bardağı)
  • Büyük bir kase
  • Çırpıcı
  • Doğada çözünebilen sim tozu ya da bulamama ihtimalinize karşı, kurumuş çiçek yaprakları (seçeneğe bağlı)
  • 2,5 çorba kaşığı hindistan cevizi yağı (ya da herhangi bir bitkisel yağ)
  • 1 çorba kaşığı su
  • 2 çay kaşığı çiçek özü yağı (koku için)
  • 4-6 damla gıda boyası
  • Küçük bir kavanoz ya da kase
  • 12-18 adet silikon kap

Nasıl Yapılır?

  1. İlk olarak kuru bileşenleri (kabartma tozu, acı tuz, mısır nişastası ve limon tuzu) büyük bir kasede karıştırın. Çırpıcı kullanarak karıştırma işlemini hızlı ve daha iyi yapabilirsiniz.
  2. Şimdi sıvı bileşenleri karıştırın (yağ, su, çiçek özü yağı ve gıda boyası). Bunun için malzemeleri bir kavanoza koyun ve sallayın. Kış günleri için karışıma tarçın, kakao, nane ya da kahve kokuları kullanabilirsiniz.
  3. 4-6 damla gıda boyası ekleyip karışmasını sağlayın. (Burada isteğe bağlı olarak farklı renkte boyalar kullanabilirsiniz.)
  4. Yavaşça (bir kerede 1 çay kaşığı olacak şekilde) sıvı karışımı kuru karışıma ekleyin,
  5. Çırpın ve eğer baloncuklar görmeye başlarsanız yavaşlayın. Karışımı malzemeler birbirine iyice yapışınca (nemli kum kıvamında) bırakabilirsiniz.
  6. Hızlı bir şekilde karışımı silikon kaplarınıza dökün. Karışımın iyice şekil alması için silikon kaba koyduktan sonra baskı uygulayın.
  7. Banyo bombalarını bir süreliğine kurumaya bırakın. Bu süre bir kaç saat ya da bir gün sürebilir. Bu karışımı döktüğünüz kapla Sonra çıkarabilirsiniz.
  8. Küvete fırlatın ve patlayan toplarınızın keyfini çıkarın.
  9. Geri kalanları jelatinleyip saklayarak aileniz ve arkadaşlarınız için güzel bir hediye sunabilirsiniz!

Ne oldu?
Hazırladığınız banyo bombalarını suya attığınızda içeriğinde bulunan sitrik asit (limon tuzu) ve sodyum bikarbonat (kabartma tozu ve ingiliz tuzu) hızlı bir şekilde tepkimeye girerek karbon dioksit gazını oluşturdu. Karbon dioksit gazı ile birlikte gıda boyasının yayılmasıyla birlikte su banyonuz kıpır kıpır renkli baloncuklarla doldu. İşte hepsi bu!

 

3. KIRMIZI LAHANA SUYUNUN KİMYASI

Kırmızı lahananın rengini yapısındaki antosiyaninlerden alır. Bu maddelerin gıdalara renk vermek dışında başka önemli özellikleri de var. Bu özelilklerden biri antosiyaninlerin ortamın asidik özelliğine göre farklı renklerde görünmesidir. Ortamın asitliği değiştiğinde antosiyanin maddesinin yapısında değişim meydana gelir. Bu değişim sonucu da gözümüze farklı renklerde görünür.
Ortamın asitliğini ya da bazlığını belirlemeye yarayan, bu tür renk değiştiren maddelere indikatör (belirteç) diyoruz.
Lahana suyu limon tuzunda kırmızı, sirkede kırmızı-mor, bebek şampuanında mor, kabartma tozunda mavi, toz sabunda yeşil, çamaşır deterjanında ise yeşil-sarı renk verir.

Lahana suyunun rengi ile pH ilişkisi:

Renk                  pH
Kırmızı:              2-3
Kırmızı-Mor:      4-5
Mor:                   7
Mavi:                7-8
Mavi-Yeşil:       8-9
Yeşil:              10-11

Şimdi gelin bir deneyle lahana suyunu kullanarak mutfaktaki gıda ve temizlik maddelerinin pH değerlerini ölçüp, asitliğini ve bazlığını tayin edelim.

Deneyde Gerekli Malzemeler

  • Kırmızı lahana
  • Sıcak su
  • Cam kase
  • Cam bardak
  • Süzgeç
  • Limon tuzu
  • Sirke
  • Bebek şampuanı
  • Karbonat
  • Toz sabun
  • Çamaşır deterjanı

Nasıl Yapılır?

  1. Lahanalar küçük parçalar halinde keselim.
  2. Kesilmiş lahana parçaları sıcak suyun içinde yaklaşık yarım saat kadar bekletelim
  3. Süzgeç yardımıyla soğumuş lahana parçaları suyundan ayıralım.
  4. Boş bardakları 1’den 6’ya kadar numaralandırarak her birine lahana suyundan bir miktar ekleyelim.
  5. Daha sonra her bardağa ayrı ayrı sırasıyla limon tuzu, sirke, bebek şampuanı, karbonat, toz sabun ve çamaşır deterjanı ekleyelim.
  6. Lahana suyundaki renk değişimini gözlemleyelim.

Ne oldu?
Lahana parçaları sıcak suya atıldığında, lahanadaki antosiyanin maddesi suya geçti. Böylece mor renkli bir karışımımız olmuş oldu. Kaplardaki sıvıların pH değeri değiştiğinde antosiyanin türü bir pigment olan siyanidinin yapısında değişiklikler meydana gelir. Bu değişim molekülün ışık tayfındaki farklı dalga boyundaki ışınları soğurmasına neden olur. Böylece pH değeri farklı olan sıvılar gözümüze farklı renklerde görünürler.

 

4. YANGIN SÖNDÜRÜCÜ YAPALIM

Deney İçin Gerekli Malzemeler:

  • Kabartma tozu
  • Sirke
  • Plastik şişe
  • Raptiye

Nasıl Yapılır?

  1. ½ Litrelik pet şişeye 400 ml sirke doldurulur.
  2. İçine 5 çay kaşığı karbonat atılarak ağzı kapatılır.
  3. Şişe hafif çalkalanarak, arka kısmından raptiye ile delinip ateşe tutulur.

Ne oldu?

Sirke ile kabartma tozu karıştığında hızlı bir şekilde tepkime verir. Bu tepkime sonunda gözle görülecek şekilde karbon dioksit gazı açığa çıkar. Karbon dioksit gazı havadan ağırdır ve yanıcı değildir. Eğer karbon dioksit gazı bir alev üzerine püskürtülürse aleve sebep olan yanıcı madde ile havadaki oksijen arasındaki temas kesilir. Böylece yanıcı madde yanma olayı için mutlaka gerekli olan oksijen gazından mahrum bırakılır ve alev söner.
Ayrıca tepkime sonunda bir miktar ısı açığa çıktığından pet şişemiz biraz ısınır.

 

5. MISIR GEVREĞİNDE DEMİR VAR MI?

Kahvaltılık mısır gevreğinde bir miktar demir olduğunu biliyor muydunuz? Şimdi bu demiri mıknatıs yardımıyla gevreğinizden çekip alacağız.

Mıknatıs Demiri Çeker
Demir, kobalt ve nikel gibi maddeler mıknatıs tarafından çekilirler. Bu tür maddelere manyetik maddeler denir. Bu deneyde demirin manyetik özelliğini kullanarak mısır gevreğine ilave edilmiş demiri ayıracağız. Hazır mısınız?

Deney İçin Gerekli Malzemeler

  • Takviye edilmiş mısır gevreği gibi demir içeren kahvaltılık gevrek (her bir porsiyonun ne kadar demir içerdiğini görmek için etiketi kontrol etmenizi tavsiye ederiz).
  • Kase ve kaşık
  • Güçlü mıknatıs (neodyum mıknatıs olsun)
  • Yeniden kapatılabilir fermuarlı poşet
  • Su

Nasıl Yapılır?

  1. Bir porsiyon demirle güçlendirilmiş kuru tahılları kaseye dökün.
  2. Mıknatısı pulların üzerinden geçirmeyi deneyin. Mıknatıs tarafından çekilebiliyor mu? Gözleminizi not edin.
  3. Gevreği kaşık ile ince toz haline gelene kadar ezin (ne kadar ince olursa, demir parçacıklarını ayırmak o kadar kolay olacaktır).
  4. Toz haline gelmiş mısır gevreğini plastik torbaya dökün.
  5. Torbayı yarıya kadar ılık suyla doldurun.
  6. Torbayı dikkatlice kapatın ve tahıl tozu tam karışana kadar sıvıyı hafifçe çevirin.
  7. Mıknatısı torbaya yavaşça dokundurun.
  8. Siyah parçacıkların mıknatısla birlikte hareket ettiğini gördünüz mü? İşte size demir parçaları!

Bu etkinliği farklı mısır gevrekleriyle deneyip topladığınız demir miktarlarını karşılaştırabilirsiniz.

Ne oldu?
Dünya’daki kaya parçalarında ve toprakta olduğu gibi, kahvaltılık gevreklerinizdeki demir, etrafındaki diğer maddelere bağlı durumdadır. Ancak, tahılları ezip su ile karıştırdığınızda demir parçacıkları serbest kalır. Böylece mıknatıs tarafından alınabilirler. Unutmayın ki, bu deneyle mısır gevreğindeki demir parçalarının tamamını ayıramayız. Hala bir miktar demir mısır gevreğinde bağlı olarak kalacaktır.

 

6. LAV LAMBASI

Malzemeler:

  • Temiz bir plastik şişe, pürüzsüz kenarlı bir şişe kullanmaya çalışın
  • Su
  • Bitkisel Yağ (veya bunun yerine Mineral veya Bebek Yağı kullanabilirsiniz)
  • Efervesan tablet (Kalsiyum sandoz veya Alka Seltzer gibi)
  • Gıda boyası

Nasıl Yapılır?

  1. Şişeyi yaklaşık 1/4 (1 çeyrek) su ile doldurun.
  2. Bitkisel yağı şişenin ağzına kadar doldurun. Bu işlem sırasında huni kullanabilirsiniz. Yağ ve suyun ayrılması için birkaç dakika beklemeniz gerekecektir.
  3. En sevdiğiniz gıda boyasından birkaç damla ekleyin. Boyanın yağ içinde batışını seyredin.
  4. Efervesan tabletinizi ikiye bölün ve bir kısmını şişeye bırakın. Gelsin köpükler!

Ne oldu?
Yağın sudan daha az yoğun olduğu için suda yüzer. Gıda boyası ise su ile aynı yaklaşık yoğunluğa sahiptir, su ile karışırken yağda batar. Tableti eklediğinizde dibe batar ve hızla çözünmeye başlar.Çözündükçe gaz açığa çıkar. Bu gaz karbon dioksittir. Bu gaz sudan hafif olduğu için yukarı doğru baloncuklar oluşturarak çıkmaya başlar. Baloncuklar renkli suyu da beraberinde götürür. Gaz renkli su katmanından çıktığında, tekrar ağırlaşır ve batar. Tablet tamamen eriyene kadar bu döngü şeklinde tekrarlanır.

Daha Fazlasını Yapabilirsiniz:
Gazlı tableti bıraktıktan sonra kapağı kapatırsanız ne olur?
Ya tabletin tamamını bırakırsanız?
Köpürme bittiğinde lav lambanıza biraz tuz serpin. Bakın, ne oluyor?

 

7. YÜZEY GERİLİMİ SANATI

Gerekli Malzemeler

  • Bir miktar süt
  • Gıda boyası (kırmızı-yeşil-sarı)
  • Bir miktar bulaşık deterjanı
  • 1 adet tabak
  • 1 adet kulak kürdanı

Nasıl Yapılır?

  1. Bir miktar sütü tabağa dökün.
  2. Üzerine her renk gıda boyasından birkaç damla damlatın.
  3. Bir çay bardağına bulaşık deterjanını dökün.
  4. Kulak kürdanını deterjana hafifçe daldırın.
  5. Deterjanlı kulak kürdanını boyalı sütünüze yavaşça daldırın.

Ne oldu?
Bazı böceklerin su yüzeyinde batmadan hareket ettiğini görmüşsünüzdür. Ya da bir toplu iğnenin yatay şekilde suda yüzdüğünü. Peki su damlaların küresel olmasına ne demeli. İşte bu durum ve olayların hepsi sıvıların yüzey gerilimlerinden kaynaklanır. Yüzey gerilimi sıvılara özgü bir özelliktir.
Peki bir sıvının yüzey gerilimini yok edebilir miyiz?
Bir miktar deterjan bu görevi görecektir. Deterjanlar sıvıların yüzey gerilimini düşürür. Deneyde deterjanlı kürdan sütün yüzey gerilimini düşürür ve moleküller tabağın kenarlarına çekilir. Bu sırada yanında boyaları da taşır. Boyaların hareket etmesinin sebebi budur.

NOT: Bu deneyi süt ve boya yerine su ve karabiber kullanarak aynı yöntemle yapabilirsiniz.

 

8. YUMURTA ŞİŞEYE NASIL GİRER?

Gerekli Malzemeler

  • 1 adet kaynatılmış tavuk yumurtası
  • 1 adet 1.5 yada 2 ltlik pet şişe
  • Kağıt
  • Kibrit

Nasıl Yapılır?

  1. Yumurtaları en az 15 dk kaynatın.
  2. Kağıdı yakıp şişenin içine atın.
  3. Hızlı bir şekilde kaynamış yumurtayı şişenin ağzını tamamen kapatacak şekilde yerleştirin.

Ne oldu?
Şişenin içine atılan yanmakta olan kağıt şişedeki oksijen gazını tüketir. Bu da şişedeki gaz basıncını düşürür. Şişedeki gaz basıncı ile açık hava basıncı arasında yüksek bir fark oluşur. Bu farktan dolayı açık hava basıncı yumurtayı şişenin içine doğru iter.

 

9. VOLKAN OLUŞTURALIM

Gerekli Malzemeler:

  • 10 ml bulaşık deterjanı
  • 100 ml soğuk su
  • 400 ml beyaz sirke
  • Gıda boyası
  • Kabartma tozu bulamacı (Bardağın yarısını kabartma tozu ile kalan kısmı ise su ile doldurun)
  • Boş 2 litrelik kola şişesi

Nasıl Yapılır?

NOT: Bu deneyi dışarıda yapmanızı tavsiye ederiz.

  1. Sirke, su, bulaşık sabunu ve 2 damla gıda boyasını boş kola şişesinde karıştırın.
  2. Kabartma tozu bulamacını tamamen sıvı olana kadar karıştırmak için bir kaşık kullanın.
  3. Karbonat bulamacını hızlı bir şekilde kola şişesine dökün ve geri adım atın! Volkanımız patlamak üzere!

Ne oldu?
Sirke ve kabartma tozu arasındaki kimyasal reaksiyon, karbondioksit adı verilen bir gaz oluşturur. Karbon dioksit, gazlı içeceklerde karbonat oluşturmak için kullanılan aynı gaz türüdür. Bir soda sallarsan ne olur? Gaz çok heyecanlanır ve yayılmaya çalışır. Şişede gazın yayılması için yeterli yer yoktur, bu nedenle açıklıktan çok hızlı bir şekilde ayrılır ve bir patlamaya neden olur!

Daha Fazlası İçin:
1. Sirke miktarı patlamayı değiştirir mi?
2. Su miktarı patlamayı değiştirir mi?
3. Karbonat miktarı patlamayı değiştirir mi?

 

10. YOĞUNLUK KOLONU DENEYİ

Birbirine karışmayan birden çok sıvının oluşturduğu rengarenk yoğunluk kolonu yapalım.

Gerekli Malzemeler:
Aşağıda listelenen sıvılardan elinizde hangisi mevcutsa, istediğiniz kadarını kullanabilirsiniz. Listeyi en ağır sıvıdan en hafif olanına göre sıralıyoruz. Yani diğer bir deyişle sizin de ekleyeceğiniz sırada.

  1. Bal
  2. Tam yağlı süt
  3. Bulaşık deterjanı
  4. Su (gıda boyası kullanılarak renklendirilebilir)
  5. Ayçiçek yağı
  6. İsporto veya kolonya (gıda boyası kullanılarak renklendirilebilir)
  7. Sirke
  8. Vida, boncuk, kürdan vs. yoğunluğu birbirinden farklı katı cisimler.

Nasıl Yapılır?

  1. Ayrı ayrı kaplara hangi sıvıları kullanacaksanız o sıvılardan eşit miktarda hazırlayın.
  2. Kabın içerisine çeperlerine değdirmeden ilk olarak yavaş ve dikkatlice sırasıyla bal, süt, deterjan, boyalı su, sirke ve alkol ekleyin. İşte bu kadar! Yoğunluk kolonunuz hazır!
  3. Elinizdeki katı cisimleri tek tek yavaş bir şekilde karışımın içine bırakın.
  4. Cisimlerin karışım içindeki konumlarını gözlemleyin. Hangisi batıyor, hangisi yüzüyor?

Ne oldu?
Birbiri içinde çözünmeyen sıvılar karıştırıldığında yoğunluklarına göre katman katman sıralanırlar. Yoğunluğu en fazla olan sıvı en altta olurken en düşük olan sıvı ise en üstte yer alır. Sıvılar aşağıdan yukarıya yoğunlukları azalacak şekilde sıralanır.
Deneyde kabımıza önce yoğunluğu en yüksek olan sıvıyı koyarak başladık. Daha sonra yoğunlukları azalacak şekilde sırayla diğer sıvıları ekledik. Bu sıralama deneyin başarılı olması için önemlidir. Aksi takdirde yoğunluk kolonunuzda katmanları net bir şekilde göremeyebilirsiniz.